Terrazzo là gì? Vì sao vật liệu này trở lại xu hướng thiết kế hiện đại

Terrazzo — hay đá mài — là vật liệu xây dựng có nguồn gốc từ Ý thế kỷ 15, được tạo thành từ mảnh đá thiên nhiên (cẩm thạch, granite, thạch anh...) kết hợp với chất kết dính (xi măng hoặc nhựa epoxy), sau đó mài nhẵn và đánh bóng. Từ một giải pháp tận dụng đá thừa của công nhân Venezia, terrazzo đã trở thành xu hướng thiết kế toàn cầu.

Cấu tạo của terrazzo

Terrazzo là vật liệu tạo thành từ mảnh đá vụn kết dính trong nền xi măng hoặc nhựa epoxy rồi mài bóng, đang được dùng trở lại nhờ độ bền cao, khả năng tùy biến màu và tính tái chế. Trong hai năm gần đây, terrazzo xuất hiện ngày càng nhiều trong các công trình nhà ở, quán cà phê và khách sạn tại Việt Nam. Theo giới thiết kế nội thất, sự trở lại này gắn với xu hướng ưu tiên vật liệu có tuổi thọ dài và nguồn gốc rõ ràng, thay vì chạy theo mẫu mã ngắn hạn. Terrazzo không phải phát minh hiện đại. Theo Hiệp hội Terrazzo và Khảm Mỹ (NTMA), dấu vết vật liệu dạng này xuất hiện ở Trung Đông khoảng 10.000 đến 8.000 năm trước Công nguyên, sớm hơn bánh xe. Các cuộc khai quật Pompeii và Herculaneum thế kỷ 18 cũng tìm thấy sàn tương tự trong công trình La Mã. Hình thức terrazzo như hiện nay bắt đầu từ vùng Friuli, gần Venice, vào thế kỷ 16. Thợ khảm đá khi đó tận dụng mảnh cẩm thạch thừa từ các công trình lớn để lát sân quanh nhà mình. Bề mặt ban đầu được mài bằng đá cầm tay, sau đó bằng một dụng cụ mài có trọng lượng gọi là galera. Ngày nay, terrazzo không chỉ dùng cho sàn nhà. Vật liệu này xuất hiện trên tường, bàn bếp, lavabo, cầu thang — thậm chí trở thành cảm hứng cho thiết kế đồ họa và thời trang. Với khả năng tùy biến màu sắc gần như vô hạn, terrazzo phù hợp mọi phong cách — từ tối giản Scandinavian đến đương đại Việt Nam. Người thợ Venice cũng phát hiện lớp phủ sữa dê làm màu đá nổi lên và bề mặt sáng hơn, được xem là chất phủ terrazzo đầu tiên. Đến năm 1583, Hội đồng Venice chính thức công nhận phường hội thợ terrazzo.

Vì sao terrazzo trở lại?

Thứ nhất là độ bền. Nhiều sàn terrazzo trong công trình công cộng đã sử dụng hàng chục năm vẫn còn nguyên. Khi bề mặt xỉn sau thời gian dài, thợ mài lại lớp mỏng là phục hồi được màu ban đầu, không cần tháo dỡ thay mới. Thứ hai là khả năng tùy biến. Do màu sắc phụ thuộc vào tỷ lệ cốt liệu và màu nền, mỗi mẻ trộn cho ra một kết quả riêng. Kiến trúc sư có thể đặt màu theo đúng bảng màu công trình, điều mà gạch sản xuất hàng loạt không làm được. Thứ ba là yếu tố tái chế. Cốt liệu terrazzo vốn là đá vụn, và các dòng hiện đại còn dùng thủy tinh, sứ, bê tông hay kim loại tái chế. Đặc điểm này phù hợp với các công trình theo định hướng vật liệu bền vững.

Ứng dụng trong thiết kế hiện đại

Terrazzo được dùng cho sàn, ốp tường, mặt bàn, lavabo, bậc cầu thang và các chi tiết trang trí. Trong nhà ở, vật liệu thường xuất hiện ở sảnh, phòng tắm và khu bếp. Trong công trình thương mại, terrazzo phù hợp với khu vực có mật độ đi lại cao. Hai điểm cần cân nhắc trước khi chọn. Chi phí đầu tư ban đầu cao hơn gạch thông thường, dù tính trên vòng đời sử dụng thì khoảng cách thu hẹp lại đáng kể. Và chất lượng phụ thuộc nhiều vào tay nghề, đặc biệt với phương pháp đổ tại chỗ, nên đội thi công là yếu tố quyết định không kém vật liệu. Theo Granito Nam Thắng, "Terrazzo phù hợp với công trình mà chủ đầu tư nghĩ đến thời gian sử dụng mười, hai mươi năm, chứ không phải chỉ sau lúc bàn giao từu 1-2 năm đã xuống cấp".